اصفهان يکي از شهرهاي مبنايي براي کشور ايران در طول تاريخ بوده وهست اين شهر از معدود مراکز باستانشناسي ارزشمند جهاني وبسياري از آثار باستاني آن در ليست آثار بشري به ثبت رسيده است اگر از تاريخ اين شهر سخن به ميان آيد سرگذشت آن تا اعماق اساطير وافسانه ها ريشه دارد تاريخ اين شهر از يک سو به سليمان ونوح متصل واز سوي ديگر پايگاه نهضت کاوه آهنگر بر عليه ضحاک خونخوار معرفي مي گردد.

اهميت اصفهان به اندازه اي است که در اکثر دائره المعارفهاي بزرگ جهان مدخلي به آن اختصاص يافته و سفرنامه هايي از محاسن وشکوه ظاهري و باطني آن از پژوهندگاني چون تاورنيه ,شاردن و... به نگارش درآمده ومظاهر تمدن آن همانند سبک معماري ,مکتب فلسفي ومنهج فقهي آن چشمگير است.

دائره المعارف بستاني تاريخ اصفهان را از قرن سوم پيش از ميلاد مسيح ذکر کرده است ولي دکتر لطف الله هنرفر در مقدمه کتاب آشنايي با شهر تاريخي اصفهان نوشته است موجوديت تاريخي اين شهر به هزاره سوم قبل از ميلاد هم مي رسد .

در هر حال نام اصفهان در ابتدا انزان بوده وسپس به گابيان يا گي تبديل شده است در دوران عيلاميان شعبه اي از مادها به سوي اصفهان رهسپار شدند وبا توجه به اين که اصفهان تحت تسلط عيلاميان قرار داشت از پيشرفت آنها جلوگيري به عمل آمد.

در اين دوران جاده تجارتي که خليج فارس را به ناحيه اصفهان مربوط مي ساخت به اين شهر اهميت خاصي مي بخشيد ياقوت حموي اصفهان را سواران ناميده که مشتق از واژه هاي اسپهان وسپاه است احتمالا وجه تسميه اين شهر به دليل وجود پادگان نظامي در آن بوده است .

اردشير بابکان بنيانگذار سلسله ساساني اصفهان را به تصرف خود درآورد اين شهر که محل فرمانروايي يکي از هفت خاندان بزرگ بود با ظهور اسلام در زمان خليفه دوم به تصرف مسلمانان درآمد وپس از اين که اصفهان اسلام را پذيرفت براي مدتي جي ناميده شد در قرن چهارم هجري مرداويج بنيانگذار سلسله زياري اصفهان را ضميمه تصرفات خود کرد .

رکن الدوله ديلمي دو محله مسلمان نشين شهرستان ويهوديه را به همديگر ملحق نمود اصفهان در دوره آل بويه وسلجوقيان پايتخت بوده وآثاري که از دوره ديالمه وجود دارد مبين اين مطلب است که درزمان اين سلسله نيز اصفهان کاملا مورد توجه قرار گرفته بود دردوره سلاجقه به ويژه در مدتي که خواجه نظام الملک وزير دوتن از پادشاهان اين دوره بود اصفهان بسيار ترقي کرد وبعد از فروپاشي سلاجقه واستقرار حکومت اتابکان در نقاط مختلف کشوردستخوش حملات گرديد که قتل عامهاي دوران مغول و تيمور وهمچنين جهانشاه قره قويونلو از اين نمونه مي باشد وپس از قتل عام تيمور شهر در موقعيت بسيار آشفته اي قرار گرفت.

در سال 1000 هجري قمري بدستور شاه عباس اول پايتخت صفويان از قزوين به اصفهان انتقال يافت دراين زمان جمعيت اصفهان به يک ميليون نفر رسيد وبه شدت از نظر مراکز تجاري وفرهنگي ترقي نمود.

خيابانهاي وسيع وميدانهاي بزرگ مساجد و کاخهاي سلطنتي بخشي از سيماي شهر اصفهان در اين دوران است به طور کلي آثار مهم تاريخي در شهر اصفهان عبارتند از ميدان امام يا نقش جهان ,عالي قاپو,کاخ چهلستون ,منارجنبان ,مدرسه چهارباغ يا سلطاني ,مسجد امام ,مسجد شيخ لطف الله ,کليسا وگنجينه وانک ,سي وسه پل يا پل الله ورديخان ,پل خواجو وبازار اصفهان .

از جمله نقاط ديدني اين شهر مسجد جامع ,سردرقيصريه ,کاخ هشت بهشت ,تالار اشرف ,بقعه بابا رکن الدين ,امامزاده اسماعيل ,هارون ولايت ,مناره چهل دختران ونقاط تفريحي بيشماري از جمله بوستان شهري ملت ,آيينه خانه ,باغ پرندگان وباغ گلهاست .

تحقيقات باستان شناسي وکاوشهاي علمي حاکي است يکي از نخستين نواحي مراکز تمدن ومسکن انسانهاي ماقبل تاريخ در اطراف کاشان قرار دارد .

بيشترين ابنيه تاريخي وآثار باستاني باقيمانده از فرهنگ وتمدن اسلامي است که مهم ترين آنها عبارتند از امازاده سلطان علي بن محمد باقر در مشهد اردهال ,بقعه بابا افضل ,مسجد جامع ,قلعه جلالي ,مسجد ميدان ,بناهاي چهل دختران در محله سلطان مير احمد شهر کاشان ,باغشاه فين ,امامزاده سلطان مير احمد ,مدرسه سلطان ,مدرسه آقابزرگ وبقعه شاهزاده ابراهيم.

در حال حاضر کاشان يکي از شهرهاي مهم گردشگري استان به شمار مي رود مراسم ديني ,سنتي قاليشويي مشهد اردهال ومراسم مخصوص عطر وگلابگيري منطقه قمصر در فصل بهار از جمله آداب ورسوم آن است. بالاترين رقم صادرات قالي از ايران مربوط به اين شهر است.

منبع:

تبيان اصفهان